Ev Tozu Akarı Alerjisi Nasıl Kontrol Altına Alınır?
Ev tozu akarı alerjisi, dünya genelinde en yaygın görülen alerji türlerinden biridir. Ev tozu akarları çıplak gözle görülemeyen mikroskobik canlılardır ve evlerin her köşesinde bulunabilmektedir. Bu akarların vücut parçaları ve dışkıları alerjik reaksiyonlara neden olmaktadır. Doğru önlemler alındığında ev tozu akarı alerjisi kontrol altına alınabilir ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir.
Ev Tozu Akarları Nedir?
Ev tozu akarları, örümcekgiller sınıfına ait mikroskobik organizmalardır. Boyutları 0.2-0.3 milimetre arasında değişmektedir ve çıplak gözle görülemezler. Sıcak ve nemli ortamları seven bu canlılar, insan ve hayvan deri döküntüleriyle beslenmektedir. Yataklar, yastıklar, halılar, koltuklar ve pelüş oyuncaklar en sık yaşadıkları alanlardır.
Ev tozu akarları ısırmaz veya sokmaz, doğrudan hastalık bulaştırmazlar. Ancak vücut kalıntıları ve dışkıları güçlü alerjenler içermektedir. Bu alerjenler havaya karışarak solunum yoluyla vücuda girmekte ve alerjik bireylerde semptomları tetiklemektedir.
Alerji Belirtileri
Ev tozu akarı alerjisinin belirtileri alerjik rinit ve astım şeklinde ortaya çıkabilmektedir. Hapşırma, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve kaşıntı tipik nazal semptomlardır. Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma sık görülmektedir.
Astım hastaları için ev tozu akarları önemli bir tetikleyicidir. Öksürük, hırıltılı solunum, nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissi yaşanabilmektedir. Belirtiler genellikle geceleri ve sabah erken saatlerde şiddetlenir çünkü bu saatler yatakta geçirilen ve akarlarla temasın en yoğun olduğu dönemlerdir.
Atopik dermatit (egzama) olan bireylerde ev tozu akarları cilt belirtilerini kötüleştirebilmektedir. Ciltte kaşıntı, kızarıklık ve pullanma artabilmektedir.
Tanı Yöntemleri
Ev tozu akarı alerjisi tanısı alerji testleriyle konulmaktadır. Deri prick testi en yaygın kullanılan yöntemdir. Kolun iç kısmına akar ekstreleri damlatılarak hafifçe çizilir ve 15-20 dakika sonra reaksiyon değerlendirilir. Şişlik ve kızarıklık pozitif yanıtı gösterir.
Kanda spesifik IgE antikoru ölçümü de tanıda kullanılmaktadır. Bu test özellikle deri testlerinin uygulanamadığı durumlarda tercih edilmektedir. Alerji uzmanı hastanın öyküsü ve test sonuçlarını birlikte değerlendirerek tanı koymaktadır.
Çevresel Kontrol Önlemleri
Ev tozu akarı alerjisinde çevresel kontrol tedavinin temelini oluşturmaktadır. Yatak odası en önemli müdahale alanıdır çünkü günün yaklaşık üçte biri burada geçirilmektedir. Akar geçirmez kılıflar yatak, yastık ve yorgana takılmalıdır. Bu özel kılıflar akarların ve alerjenlerinin geçişini engellemektedir.
Yatak çarşafları, yastık kılıfları ve nevresimler en az 60 derece sıcaklıkta haftalık yıkanmalıdır. Bu sıcaklık akarları öldürmek için gereklidir. Yastık ve yorganlar her 2-3 yılda bir değiştirilmelidir.
Nem Kontrolü
Ev tozu akarları yüzde 50'nin üzerindeki nem oranlarında hızla çoğalmaktadır. Ev içi nem oranı yüzde 30-50 arasında tutulmalıdır. Nem ölçer cihazlar ile nem seviyesi takip edilebilir. Nemli bölgelerde nem alıcı cihazlar kullanılmalıdır.
Banyoda ve mutfakta havalandırma sağlanmalı, çamaşırlar kapalı alanlarda kurutulmamalıdır. Akvaryum ve çok sayıda bitki ev içi nemi artırabilmektedir.
Temizlik Önerileri
Düzenli temizlik akar popülasyonunu azaltmada önemlidir. HEPA filtreli elektrik süpürgesi kullanılması önerilmektedir. Normal süpürgeler akarları ve alerjenleri havaya saçabilmektedir. Alerjik bireyler temizlik sırasında maske takmalı veya temizliği başkasına yaptırmalıdır.
Nemli bez ile toz alma kuru bezden daha etkilidir. Halılar mümkünse kaldırılmalı, yerine kolay temizlenebilir zeminler tercih edilmelidir. Perde ve koltuk örtüleri düzenli yıkanmalıdır. Dağınık eşyalar toz toplanmasına neden olduğundan düzen sağlanmalıdır.
İlaç Tedavisi
Çevresel kontrol önlemlerine rağmen belirtiler devam ederse ilaç tedavisi gerekebilmektedir. Antihistaminikler hapşırma, burun akıntısı ve kaşıntıyı kontrol etmede etkilidir. İkinci kuşak antihistaminikler uyku yapıcı etkileri az olduğundan tercih edilmektedir.
Nazal kortikosteroid spreyler burun tıkanıklığı ve iltihabı azaltmaktadır. Dekonjestanlar kısa süreli burun tıkanıklığında kullanılabilir, ancak uzun süreli kullanımdan kaçınılmalıdır. Astım hastaları için inhaler ilaçlar gerekebilmektedir.
Alerji Aşısı (İmmünoterapi)
Ev tozu akarı alerjisinde immünoterapi etkili bir tedavi seçeneğidir. Alerjen immünoterapisi, vücudu alerjenlere karşı yavaş yavaş duyarsızlaştırmayı amaçlamaktadır. Tedavi 3-5 yıl sürmekte ve uzun süreli iyileşme sağlayabilmektedir.
Subkutan immünoterapi düzenli enjeksiyonlar şeklinde uygulanmaktadır. Sublingual immünoterapi ise dil altına damla veya tablet olarak alınmaktadır. Her iki yöntem de alerji uzmanı gözetiminde uygulanmalıdır.
Çocuklarda Önlemler
Çocuklarda ev tozu akarı alerjisi sık görülmektedir. Çocuk odasında pelüş oyuncaklar sınırlandırılmalı veya düzenli yıkanmalıdır. Dondurucu çözümü olarak oyuncaklar gece boyunca derin dondurucuda bekletilerek akarlar öldürülebilir.
Ranza yatakları akar birikimini azaltabilmektedir. Çocuğun yatağı pencereden ve kalorifer peteklerinden uzak tutulmalıdır. Erken dönemde alınan önlemler alerjinin ilerlemesini yavaşlatabilmektedir.